Ouderdomssprookjes

Veel van de ons bekende sprookjes zijn doorgaans zogenoemde coming of age-verhalen, waarin de overgang van kind naar volwassene het overheersende thema is. Gezien de ouderdom van de sprookjes, is het verklaarbaar dat het altijd wel om een jongemán gaat, die zich losmaakt van zijn thuis en in een onvoorspelbaar avontuur terechtkomt. Klassiek is dat hij op zijn queeste verzeild geraakt in een ondoordringbaar woud, geïsoleerd komt te staan van de wereld, en uiteindelijk in de verte een lichtje ontwaart, waarvan hij intuïtief weet dat hij dáár naartoe moet omdat dáár de antwoorden liggen die hij vooralsnog ontbeert. Het komt ook voor dat hij zijn doel zo goed als bereikt heeft, maar door een vervelende koning (de vader van zijn geliefde) nog een aantal (drietal) moeilijke opdrachten te vervullen krijgt. Ook krijgt hij vaak af te rekenen met vreselijke monsters, die hij dient te verslaan.

Sprookjes over mensen die de overgang doormaken van volwassene naar oudere – coming-to-age? – , naar bejaarde, zijn er niet zoveel. De Amerikaanse, jungiaanse psychiater Allan B. Chinen is daar wel naar op zoek gegaan, heeft er een aantal gevonden – niet bijster veel – en erover gepubliceerd. Chinen is behalve een jungiaan, ook gecharmeerd van de theorie van de ontwikkelingspsycholoog Erik Erikson, die in een mensenleven een achttal taken ziet, die vervuld moeten worden om met “succes” een volgende levensfase in te kunnen gaan. Interessant in het kader van de ouderdomssprookjes, is wat Erikson zegt over de allerlaatste taak die we als mens hebben (bron citaat):

Tevredenheid (ouderdom): we hebben het gevoel dat ons leven betekenis heeft gehad, kijken er met tevredenheid op terug en accepteren de naderende dood. Kijken we echter met spijt terug en blijven we treuren om mislukkingen en gemiste kansen, dan zullen we de dood niet kunnen accepteren.

Als je naar de bron van dit citaat gaat, vind je ook de andere taken omschreven. Overigens heeft Eriksons echgenote, Joan Erikson, een negende taak aan de acht toegevoegd, namelijk de gerotranscendentie. Deze treft de hoogbejaarde mens, die zijn autonomie en zelfbeschikking zo goed als volledig moet loslaten. In de ouderdomssprookjes komt deze fase niet aan bod. (aanvullend)

Niet alle door Chinen gepubliceerde ouderdomssprookjes vond ik even boeiend, en er waren erbij die ik zelf ook niet als “echt” ouderdomssprookje kon beschouwen. Van de vijftien uit zijn boek heb ik de volgende negen, doorgaans aan de hand van de oorspronkelijke versie, vertaald en bewerkt (klik op het cijfer voor de titel en je komt bij het verhaal terecht). Inmiddels ben ik bezig om deze ouderdomssprookjes ook als podcast te publiceren; je vindt ze op iTunes of daar waar je je podcasts herbergt. Een directe link vind je achter de titel:
1 De gift aan Jizo (podcast)
2 Fortuna en de houthakker
3 Vrouwtje Mus en de afgeknipte tong
4 Het doekje dat de monnik gaf (podcast)
5 Het betoverde woud
6 De dankbare vis
7 Oude man verlost van hangwang
8 Het gelukkige leven van Wali Dâd
9 Het verhaal van de oude man die dode bomen weer deed bloeien

Chinens boek werd in het Nederlands vertaald door Ilse Warners en in 1996 uitgegeven door Bohn Stafleu Van Loghum, als 37e deel in hun reeks ‘Cahiers Ouderdom en Levensloop’.
Project-Lakbors

Gedurende een aantal jaren heb ik vaak verteld voor ouderen en met ouderen ook een twaalftal reminiscentieprojecten gedaan. (foto project Lakbors, 2003) Chinen erkent het grote belang van reminiscentie. Het is ook in die tijd dat ik met een module gerontopsychologie wat basiskennis heb opgedaan over psychologische facetten van het ouder worden (het Engels zegt het mooier: growing old). Het is me blijven fascineren, vandaar ook mijn inspanning om je met dit type sprookje kennis te laten maken.


(foto hieronder project Kleine Fred, 2005; daarnaast project in Berchem, 2004?)

Maria,-Anneke,-Stan-en-Rob

Annie-enzovoort

 

 

 

 

 

Bronnen:
Allan B. Chinen, In the ever after. Fairy tales and the second half of life. 1989: Chiron, Wilmette.
Allan B. Chinen, Nog lang en gelukkig. Sprookjes en de tweede levenshelft. Cahiers Ouderdom en Levensloop. 1996: Bohn Stafleu Van Loghum, Houten/Diegem. Vertaling Ilse Warners.
Allan B. Chinen, Once Upon a Midlife. Classic Stories and Mythic Tales to Illuminate the Middle Years. 2003.

© 2018 Rob Vanderwildt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s